pendik escort ataşehir escort
Restbet Restbet üye ol Restbet giriş Restbet kayıt Restbet canlı bahis Restbet yeni adresi
Permalink:   بازگشت به فهرست مطالب این شماره
ضد توضیحی در مورد قافیه‌های رپ
امیرحسین هاشمی
تا شماره‌ی بعد و توضیحی در مورد اسنوبیسم، این مطلب وبلاگ راز را حتماً بخوانید.

مفهوم قافیه در رپ به‌کلی با آن چیزی که در شعر سنتی فارسی از قافیه سراغ داریم تفاوت دارد. در شعر سنتی، قافیه یک یا چند «حرف» مشترک است که در واژه‌های آخر بیت‌ها یا مصراع‌ها تکرار می‌شود. مثلاً دانا و برنا، خاک و باک، لا و فنا. در مثال‌های اول و سوم، صرفِ وجود مصوت ā قافیه را به وجود آورده است. قافیه‌ی سنتی تابع قوانینی سفت و سخت است که البته کمتر پیش می‌آید گذر شاعر به آن‌ها بیفتد. در عموم موارد، قافیه‌ی سنتی دست‌وپاگیر نیست. به این خاطر که قافیه به همراه وزن عروضی تنها ویژگی‌های فرمی لازم برای سرودن متون منظوم را تشکیل می‌دهند، سرودن چرندیاتی که ظاهرشان شبیه اشعار منظوم باشد بسیار ساده است: برآور ز دندان دو دست بلند، که گه خانه سازی و گه یک کمند. با کمی سروکله‌زدن و جابه‌جایی می‌شود معناهایی هم از چنین جملاتی استخراج کرد. شاید به همین خاطر است که حجم متون منظوم فارسی سر به فلک می‌کشد. قافیه‌کردن «در» و «سر» و جادادن این دو در آخر دو مصراع موزون کار چندان دشواری نیست.

وقتی مفهوم قافیه در شعر سنتی را کنار قافیه‌ی رپ بگذاریم، متوجه می‌شویم که این هم‌اسمی اندکی ظالمانه است. در قافیه‌ی رپ، دیگر با حروف مشترک روبرو نیستیم، بلکه با الگوهای هجایی (و شاید بیشتر مصوتی) مشترک سروکار داریم. گاهی این قافیه‌ها از شش هجا هم تجاوز می‌کنند، هجاها از میان چند کلمه بیرون می‌آیند و لزوماً سر و ته آن‌ها با سر و ته کلمه‌ها مطابقت ندارد:

بری به بهشتت، بشی یه فرشته، همونی که تو هر مشکلی یه چشش به‌م هست...

قافیه در این قسمت شش‌هجایی است و از الگوی مصوتی e/i/e/e/e/e پیروی می‌کند. همان‌طور که می‌بینید، سومین قافیه «کِلی یه چشش به‌م» است و از وسط کلمه شروع شده. گاهی این قافیه‌ها با مناعت طبع خالقشان در بین عبارت‌ها پنهان شده‌اند و خودشان را فریاد نمی‌زنند:

دم خونه‌م ترافیکه، رو لپام یه ماتیکه، میان سه تا دیگه با من و مهراد هیدنی که می‌شناسنمون نصف تهران...

قافیه‌هایی که موقع گوش‌دادن این قسمت زود خودشان را نشان می‌دهند این‌ها هستند: «ترافیکه»، «یه ماتیکه» و «سه تا دیگه». باید چند بار آهنگ را گوش کرد تا متوجه شد «مهراد هیدن» هم جزو قافیه‌های این قسمت است؛ که اولاً به این خاطر که در پایان یک سطر نیست و ثانیاً به دلیل چسبیدن «ی» به آخر آن، انگار در بین متن پنهان شده است. این قافیه‌های مخفی به هر حال تأثیر خودشان را روی موسیقی کلام می‌گذارند.

زدبازی در بعضی از آثار دوره‌ی اولش، به خاطر آشنانبودن مخاطب با مفهوم قافیه‌ی رپ، با گذاشتن تکیه‌های مصنوعی و دادن آهنگ یکسان به قافیه‌ها سعی می‌کرد آن‌ها را به خورد شنونده بدهد:

می‌خواستم بات بمونم من خیلی، نمی‌خواستم هیچ‌وقت از پیشم بری [گوش کنید]

مدتی طول کشید تا قافیه‌ها صیقل بخورند و بلندنظری زدبازی در موسیقی کلامش افزایش پیدا کند (می‌بینید که تکستی که برای نمونه‌ی این قسمت آمده به هیچ وجه قابل مقایسه با تکست‌های اخیر زدبازی نیست).
در قافیه‌ی رپ ممکن است مثل قافیه‌ی سنتی با یکسانی صامت‌ها در پایان واژه‌ها مواجه نباشیم، اما در عوض الگوهای مصوتی طولانی‌ای که در آن به کار می‌روند تأثیر موسیقایی بسیار عمیق‌تری روی کلام می‌گذارند. گاهی همراه‌شدن این الگوها با صامت‌هایی دارای واجگاه مشترک (و یا حتی صامت‌هایی یکسان) موسیقی قافیه‌ها را دوچندان می‌کند؛ هرچند که صامت در قافیه‌ی رپ شرط لازم نیست. درست است که در قافیه‌ی سنتی با صامت‌ها و مصوت‌های یکسان مواجهیم و کوچکترین تغییری باعث معیوب‌شدن قافیه می‌شود (مثلاً آوردن صامت‌هایی با واجگاه مشترک به جای یکسان، که حتی برای آن اسم هم گذاشته‌اند: اکفا)، اما محدودبودن آن‌ها به چند حرف پایانی واژه‌ها، باعث شده است که تأثیرشان روی موسیقی کلام، قابل مقایسه با قافیه‌های رپ نباشد.

مرام قافیه‌ی رپ فارسی در ادبیات کهن هم با نام «ذوقافیتین» سابقه داشته است، اما اولاً به ندرت به کار می‌رفته و ثانیاً قوانین آن درست مثل قافیه‌ی عادی است، اما با دو بار تکرار. مثلاً:
ای از مکارم تو شده در جهان خبر
افکنده از سیاست تو آسمان سپر

به خاطر دشواری زیاد یافتن قافیه‌های خوب در رپ، بسیاری از رپرها قید آن را می‌زنند و مانند قافیه‌های سنتی، از قافیه‌های تک‌کلمه‌ای استفاده می‌کنند. بعضی‌ها هم آن‌قدر درگیر ساختن این قافیه‌ها می‌شوند که کوچکترین معنایی در تکست‌هایشان دیده نمی‌شود. در چنین شرایطی است که زدبازی با وسواس بسیار زیاد روی الگوهای هجایی، قافیه‌هایش را انتخاب می‌کند و دائماً مواظب است که انتخاب این قافیه‌ها لطمه‌ای به زبان و بیان تکست‌هایش وارد نکند. گاهی تصویرهایی که از میان این قافیه‌ها ایجاد می‌شود آن‌قدر پیچیده است که نمی‌شود تصور کرد چگونه قافیه و تصویر با هم مهار شده‌اند. البته به ندرت پیش آمده است که تنگ‌آمدن قافیه باعث آسیب‌دیدن زبانشان شده باشد:
واسه اون بچه‌ای که تو «نوار غزه» سوار دوچرخه‌ست، زندگی «نداره مزه»
آروم هم نداره اون «حتی یه لحظه»، نمی‌تونه بزنه حتی یه «غذا به لثه»
همان‌طور که می‌بینید آخرین قافیه مضحک از آب درآمده است (البته این اشتباه با توجه به این‌که زدبازی این آهنگ را یکی دو روزه و در شزایط بحرانی فلسطین و اسرائیل ضبط کرد، بخشودنی است. مهم این است که بعد از آن دیگر چنین اشکالی در آثارشان دیده نشد).

تا همین‌جا هم متن طولانی شده است، وگرنه می‌شد در مورد اختیارات قافیه‌ای در رپ هم صحبت کرد. در آخر بد نیست چند نمونه از قافیه‌های موفق زدبازی را بشنوید:

خیلی ملو، زندگیم «پیش می‌ره جلو»، چون یک‌شبه آدم نمی‌شه «هیشکی که یهو» [گوش کنید]
بریم یه‌جا که خیابون و «پیاده‌رو کم»، چشا ریز، آفتابش «زیادی روشن» [گوش کنید]
تو می‌گرفتی «دستت هرمس»، منم کفش و کمر و کُلام «سبز و قرمز» [گوش کنید]
نظرات (۱۸)